..., ου γαρ οίδασι τι ποιούσι

Μέχρι πριν από λίγο καιρό, αυτό είναι τώρα σαφές, ήταν πολύ λίγο κατανοητό πού θα οδηγούσε η στάση που, σχεδόν από την αρχή της θητείας της, είχε επιλέξει η κεφαλή της ελληνικής ορθόδοξης εκκλησίας. Στους μη γνώστες του θέματος, στους οποίους πολύ εύκολα κατατάσσω τον εαυτό μου, ήταν για ένα μεγάλο διάστημα νεφελώδεις οι επιδιώξεις και οι στόχοι της αλλαγής πλεύσης της εκκλησίας σε ένα σύνολο ζητημάτων.

Ένας από τους "φωτισμένους πατέρες" της εκκλησίας φώτισε κι εμένα τον αδαή να σκεφτώ πέντε πράγματα αμέσως μετά από το κρύο ντους των περασμένων εβδομάδων όπου το κυριάρχο σύμβολο δεν ήταν ο σταυρός και το λάβαρο της Αγίας Λαύρας αλλά το ερωτηματικό. Είπε λοιπόν ο "πατέρας" με λίγα λόγια, ευχαριστούμε τον κ. Σταθόπουλο που με τη στάση του μας έδωσε την ευκαιρία να ανακινήσουμε το θέμα και να ενώσουμε την πλειοψηφία του ελληνικού λαού (που νιώθει ότι πλήττεται το θρησκευτικό της αίσθημα) στον αγώνα μας. Αν και σε σύγκριση με αυτή του συγκεκριμένου "πατέρα" η δική μου σφαίρα επιρροής είναι πολύ πιο περιορισμένη (περιορίζεται στο άτομό μου), οφείλω κι εγώ με τη σειρά μου να τον ευχαριστήσω. Αυτόν και όλους τους άλλους "πατέρες" (κυρίως δε τον μεγάλο πατέρα και μεγάλο αδελφό) που μέσα από τον καθημερινό τους αγώνα στον Alpha με βοήθησαν να τοποθετήσω το πρόβλημα στις πραγματικές του διαστάσεις.

1. Ο κακός Χριστιανός

Το πρώτο πράγμα που ένιωσα βαθιά μέσα μου είναι ότι έχω απόλυτη ανάγκη τη νέα αστυνομική ταυτότητα. Κι αυτό δεν είναι λόγω του μεγάλου σεβασμού που τρέφω στα ανθρώπινα δικαιώματα. Έχω απλά μία ταυτότητα που γράφει ΧΡΙΣΤ. ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ (πάλι καλά που δεν λέει Χ.Ο.). Και μέχρι πριν λίγο καιρό θα μπορούσα να ήμουν υπερήφανος που το γράφει.

Παρατήρησα όμως στα κανάλια ότι κάθε πολιτικός που έβγαινε να κάνει δηλώσεις υπέρ ή κατά της εκκλησίας έκανε πρώτα σαφή τη θρησκευτική του ταυτότητα στο στυλ "κι εγώ δικός σας είμαι". Προσπερνώντας τα συμπεράσματα περί πολιτικής μωρίας και δειλίας, μην πω λαϊκισμού, δέχομαι ότι ένας καλός χριστιανός οφείλει να μαρτυρά το θρήσκευμά του, αφού η θρησκεία μας είναι ουσιαστικά μία μαρτυρία. Μέχρι τώρα πάντως, εγώ το θρήσκευμά μου δεν βρήκα λόγο να το δηλώσω σε κανέναν εντός Ελλάδος. Όταν δε χρειάστηκε να το δηλώσω στο εξωτερικό ήταν μόνο για να συνοδεύσω τη θέση μου σε φιλική συζήτηση με βουδιστές και μουσουλμάνους. Άρα το θέμα της μαρτυρίας το έχω χαμένο από πρώτο χέρι.

Μία συνήθης (προσβλητική) απάντηση-αντερώτηση που λάμβαναν οι κατά της αναγραφής πολιτευτές και διανοούμενοι ήταν "σε ποια ενορία υπάγεστε ή σε ποια εκκλησία και κάθε πότε εκκλησιάζεστε". Οι πολιτικοί την ερώτηση αυτή την απέφευγαν συστηματικά (προς τιμήν τους), εγώ όμως δεν έχω πολιτικό κόστος. Για την ενορία δεν είμαι σίγουρος πώς την λένε, ξέρω όμως το όνομα της εκκλησίας και το ξέρω όχι γιατί το διάβασα σε κανένα πρωτόκολλο, αλλά γιατί τυχαίνει να έχω πάει με τη θέλησή μου και όχι από τυπικούς λόγους ορμώμενος και συρόμενος. Παράλληλα, έχω να δηλώσω ότι στη συγκεκριμένη εκκλησία πάω όχι πάνω από πέντε φορές το χρόνο (μπορεί να λέω ήδη πολλές) και όταν πηγαίνω συνηθίζω να βλέπω παλιούς καλούς γνωστούς παρά να παρακολουθώ τη λειτουργία (ειδικά όταν δεν συμπεριλαμβάνονται σ'αυτήν κάποια εξαίσια χορωδιακά μέρη όπως αυτά της Μεγάλης Παρασκευής). Άρα λοιπόν, χαμένο το παιχνίδι στο θέμα της επισκεψιμότητας και της ενορίας.

Μην αρχίσω να αναλύω θέματα νηστείας, εξομολόγησης, προγαμιαίων σχέσεων, μετανοίας, ελεημοσύνης.

Σύμφωνα με τις διδαχές λοιπόν των "πατέρων", είμαι ένας κακός Χριστιανός, ή καλύτερα ένας που δεν του αξίζει να λέγεται Χριστιανός. Οπότε το θρήσκευμα από την ταυτότητα οφείλω να το βγάλω για να είμαι εντάξει με τη συνείδησή μου. Ευχτυχώς όμως που υπάρχει η ελευθερία της σκέψης και των αισθημάτων, οπότε μπορώ τουλάχιστον μέσα μου να πιστεύω ότι είμαι.

2. Η μεγάλη πλειοψηφία

Η μεγάλη πλειοψηφία του ελληνικού λαού λέει είναι ορθόδοξοι χριστιανοί (δεν ξέρω βέβαια εάν αυτό προκύπτει από το θρήσκευμα της ταυτότητας ή της πράξης όπως ανέλυσα στην ενότητα 1). Εγώ όμως το δέχομαι, τουλάχιστον δέχομαι ότι είμαστε απλοί χριστιανοί και καλοί άνθρωποι, συμπονετικοί, ελεήμονες κατά πλειοψηφία. Και συνεχίζουν οι "πατέρες": εμείς εκφράζουμε λοιπόν το αίσθημα της μεγάλης πλειοψηφίας του ελληνικού λαού.

Οι μεγάλοι "πατέρες" της εκκλησίας, τουλάχιστον οι πρωτοκλασσάτοι, είναι άνθρωποι σπουδαγμένοι, τουλάχιστον για να καταλάβουν ότι ο παραπάνω ισχυρισμός είναι μαθηματικά ασταθής. Ας πούμε ότι η πλειοψηφία του ελληνικού λαού είναι γυναίκες. Δεν μπορώ να δεχθώ ότι η Ανουσάκη ή η Πετραλιά εκφράζουν την πλειοψηφία του ελληνικού λαού μόνο και μόνο επειδή είναι γυναίκες (και ενίοτε μιλάνε για τα δικαιώματα των γυναικών)! Αντίθετα θα έλεγα ότι ο κ. Σημίτης εκφράζει την (κοινοβουλευτική) πλειοψηφία του ελληνικού εκλογικού σώματος. Επίσης, ότι ο κ. Καραμανλής εκφράζει ένα αντίστοιχα υψηλό ποσοστό του ελληνικού εκλογικού σώματος. Αυτοί είναι ισχυρισμοί που υποστηρίζονται από το μαθηματικό λογισμό. Τι πρέπει να κάνουν λοιπόν οι εκπρόσωποι της πλειοψηφίας για να γίνει αυτή σεβαστή: να διοργανώσουν αντισυγκεντρώσεις;

Επίσης θα παρατηρούσα (αν και δεν είμαι ο πρώτος που το κάνει) ότι η φράση "μεγάλη πλειοψηφία" έρχεται σε αντίθεση με τη "μικρή μειοψηφία". "Άνθρωποι" με την ίδια φρασεολογία δεν επεφύλαξαν καλή τύχη στη "μικρή μειοψηφία", βλέπε Γερμανοί και Εβραίοι, Αμερικάνοι και Ινδιάνοι, Τούρκοι και Κούρδοι, Τούρκοι άποικοι και Τουρκοκύπριοι... Και αυτοί οι "άνθρωποι" που δήθεν εξέφραζαν τη μεγάλη πλειοψηφία υπήρξαν (και υπάρχουν) τακτικοί επισκέπτες των μπαλκονιών με ρήσσεις του τύπου "ο λαός μίλησε", "η θέληση της μεγάλης πλειοψηφίας", κ.λπ.

3. Οι λαοσυνάξεις

Δεν μπορώ να καταλάβω, μάλλον κανείς δεν μου το εξήγησε, γιατί οι λαοσυνάξεις που διοργανώνουν οι "πατέρες" είναι καλό πράγμα, ενώ οι συγκεντρώσεις είναι κακό. Ας τις αντιπαραβάλλουμε με άλλες "κατακριτέες" συγκεντρώσεις που πραγματοποιούνται στους ταλαιπωρημένους δρόμους της Αθήνας. Ας πάρουμε τις λαοσυνάξεις λοιπόν, τις πορείες διαμαρτυρίας των συνταξιούχων και των μαθητών και τις συγκεντρώσεις των αλλοδαπών (ενίοτε λαθρομεταναστών).

Οι μαθητές κλείνουν τους δρόμους ζητώντας καλύτερη παιδεία, σοβαρότερο πρόγραμμα εκπαίδευσης και μεγαλόπνοο σχέδιο απορρόφησής τους (μείωση της ανεργίας, μεγαλύτερη ανάπτυξη). Δεν χρειάζεται εδώ να εξηγήσω γιατί οι μαθητές είναι το πιο σημαντικό κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας. Στις πορείες τους είδα: να βγαίνουν οδηγοί από τα αυτοκίνητά τους για να συμπλακούν μαζί τους, πολιτικούς και δημοσιογράφους να τους χλευάζουν από τα κανάλια, καλούς οικογενειάρχες να λένε ότι τα κωλόπαιδα κάνουν χαβαλέ, πολιτικά κόμματα να καπελώνουν τις κινητοποιήσεις, αναρχικά (;) στοιχεία να προκαλούν καταστροφές με φανερή την πρόθεση προβοκάτσιας.

Οι συνταξιούχοι έκαναν ειρηνικές πορείες διαμαρτυρίας στη Βουλή ζητώντας λίγο μεγαλύτερες συντάξεις (πάντα πολύ κάτω από το όριο της φτώχειας). Αν δεν είπαν κάποιοι ότι τώρα ξυπνήσανε και τα γεροντάκια και ζητάνε λεφτά, ήταν γιατί μέσα στα γεροντάκια ήταν ο παππούς και η γιαγιά τους. Πάντως ένα είναι το σίγουρο, το ξύλο δεν το γλυτώσανε. Η κυβέρνηση κατέστησε (με τον πιο απίθανο τρόπο) σαφή την πρόθεση εξυγείανσης των οικονομικών μεγεθών.

Οι αλλοδαποί σε μικρές συγκεντρώσεις στην πλατεία Κάνιγγος ζήτησαν ασφαλιστική προστασία (δηλαδή να πληρώσουν το κράτος!) και σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα (για τα οποία η Τουρκία θα μπει το 3000 στην ΕΟΚ). Ξύλο δεν έφαγαν (το ξύλο που τους αναλογεί το έχουν φάει πολύ καιρό τώρα στις "λαοσυνάξεις σκούπα" της αστυνομίας). Κανένα κανάλι όμως δεν είπε τίποτα υπέρ τους, δεν έδειξε καμία συγκέντρωση διαμαρτυρίας και πάνω από όλα κανείς δεν είπε τότε, αυτό που όλοι παραδέχονται τώρα, ότι οι οικονομικοί μετανάστες ήταν ανάμεσα στους πρώτους παράγοντες μείωσης του πληθωρισμού και εξυγείανσης της οικονομίας γενικότερα.

Σε αντιπαραβολή με τα παραπάνω: κανείς δεν διαμαρτυρήθηκε για την παράλυση του οδικού δικτύου κατά τις συγκεντρώσεις της εκκλησίας, κανείς δεν διανοήθηκε να καπελώσει ή να προβοκάρει τις συγκεντρώσεις, ΜΑΤ (όχι για να ρίξουν ξύλο) ούτε για να περνάνε τις κυρίες απέναντι δεν εμφανίστηκαν, όλα τα κανάλια έδειξαν ζωντανά την τρίωρη (;) ομιλία του "πατέρα", το θέμα κάνει καθημερινά πρωτοσέλιδα τουλάχιστον στις εφημερίδες της συντηρητικής δεξιάς. Οι τόνοι της κριτικής ήταν απίστευτα χαμηλοί όταν όλοι οι έγκριτοι νομικοί μιλούν για αντισυνταγματικότητα των ισχυρισμών και για προσβολή της εικόνας μας στο εξωτερικό. Αυτοί που ύψωσαν ανάστημα αποκλήθηκαν "ευρωλιγούρηδες" που "όταν βλέπουν το σταυρό δαιμονίζονται". Σκέφτηκε μήπως κανείς να προβεί σε οποιουδήποτε είδους επίπληξη στον παππού-"πατέρα" που είπε στις κάμερες ότι "η κυβέρνηση θα πέσει" (!); Σκέφτηκε κανείς (πολίτης) ότι οι μερικές δεκάδες παιδιά που συμμετείχαν στη συγκέντρωση ήταν πολλές δεκάδες χιλιάδες στις μαθητικές κινητοποιήσεις με αιτήματα όχι την αναγραφή του θρησκεύματος αλλά ένα καλύτερο μέλλον;

4. Το απυρόβλητο

Ένα ηθικό θέμα που άνοιξαν οι "πατέρες" και το οποίο βλέπω ότι απασχολεί πολλούς νέους (σε ιδέες) είναι αυτό της αόρατης ηθικής ασπίδας που έχει καλλιεργηθεί με την πάροδο των χρόνων. Όλοι υπόκεινται σε κριτική, οι "πατέρες" όμως όχι. Και η αλήθεια είναι ότι έως τώρα (πέρα από κάποια ελάσσονος σημασίας παρελθόντα ζητήματα) δεν είχαν δώσει και τέτοιες αφορμές.

Η αρχή έγινε με τον επικεφαλής: "είναι επικίνδυνος" έγραψε έγκυρη εφημερίδα. Κατά μία έννοια αυτό είναι μέγιστη προσβολή στα σύμβολα της εκκλησίας, μήπως όμως υποδεικνύει ότι, με δική τους ευθύνη, οι "πατέρες" κατέβηκαν από εκεί ψηλά στην αντίληψή μας, από το απυρόβλητο, και έκαναν τους εαυτούς τους προσιτούς σε τέτοιους χαρακτηρισμούς; Μήπως και το σύμβολο Ανδρέας Παπανδρέου, δεν έγινε για τα μέσα "επικίνδυνος" και στη συνέχεια "προδότης" ή "κομπιναδόρος" ή "κλέφτης" και με δική του ευθύνη;

Κι αν για τους πολιτικούς εξοργίζομαι όταν ακούω φράσεις όπως "ανίκανος", "άχρηστος", "γελοίος", "μπούλης", "καραγκιόζης", πώς πρέπει να αισθάνομαι όταν θ'ακούσω για πρώτη φορά τη φράση "ε, ρε μαλάκα Χριστόδουλε"; Τι πρέπει να πιστεύω για τον προκαθήμενο που θα έχει μεγάλο μερίδιο της ευθύνης για την εξύβριση του παραδοσιακού και σημαντικού αυτού συμβόλου;

5. Το φλέγον ζήτημα

Τελειώνοντας τη σύνοψη αυτή του επιστητού (και ζητώ συγγνώμη) θα ήθελα να παρατηρήσω ότι αυτός που θα υποφέρει από όσα συμβαίνουν δεν είναι ούτε οι "πατέρες", ούτε οι ζηλωτές της θρησκείας, ούτε οι πολιτικοί, ούτε (πλέον) αυτή η "μικρή πλειοψηφία". Αν θέλετε, ούτε καν οι θεσμοί, αφού φαίνεται ότι υπάρχουν σοβαροί άνθρωποι σε όλες τις παρατάξεις που ξέρουν να βάζουν στο πλάι το κομματικό συμφέρον και το πολιτικό κόστος και να λένε τα πράγματα με το όνομά τους. Αυτός που θα υποφέρει είναι ο ίδιος ο πιστός λαός σε προσωπικό επίπεδο και προφανώς δεν εννοώ αυτούς που ξημεροβραδιάζονται στις εκκλησίες, που κουνάνε τις σημαίες στις πλατείες, που ανήκουν στις παραχριστιανικές οργανώσεις και πετάνε ενίοτε αυγά στους παπάδες του αντίθετου στρατοπέδου. Θα υποφέρει αυτός που ζητάει από τη θρησκεία αυτό το παραπάνω, τη διέξοδο και τον τρόπο ζωής σε μια κοινωνία που γίνεται όλο και πιο πολυπληθής, πιο καταναλωτική, πιο απρόσωπη.

Υπήρξε ένας "άνθρωπος" ο οποίος φώτισε τον κόσμο που βρισκόταν τότε σε βαθύ σκοτάδι. Και δεν το έκανε ούτε με τα θαύματα, ούτε με το ανθρώπινο μαρτύριό του. Το έκανε με τα λόγια του και τη στάση του στη ζωή. Κι αν κάτι μας έμεινε σήμερα είναι ο Λόγος Του, ο Λόγος Του Θεού. Απλός, κατανοητός, καθημερινός, χωρίς τεχνάσματα και υπονοούμενα. Αυτός ο λόγος που σήμερα βιάζεται και θυσιάζεται στο βωμό συμφερόντων ή απλής βλακείας. Είναι απίθανο και όμως πέρα για πέρα αληθινό ότι ένας λόγος που εκφράστηκε πριν 2000 χρόνια είναι σήμερα σημείο αναφοράς και στάση ζωής και ότι σήμερα δεν μπορούμε να αρθρώσουμε λόγο που να περιγράφει το ίδιο το σήμερα.

Αρχίζω να πιστεύω ότι στη σημερινή εποχή δεν υπάρχουν άνθρωποι που να εκφράσουν την αλήθεια των λόγων αυτών. Φοβάμαι ότι αν ρωτήσεις τη σημασία της παραβολής του ασώτου τους "πατέρες" θα σου απαντήσουν με όρους πολιτικούς, νομικούς, οικονομικούς (ίσως να σου μιλήσουν για την ΟΝΕ κιόλας!) σε μια γλώσσα που δεν καταλαβαίνεις (ή που στο κάτω-κάτω δεν θες να καταλαβαίνεις). Αλλά τότε πάλι που με πιάνει απογοήτευση, σκέφτομαι ότι ίσως ακόμα υπάρχουν άνθρωποι απλοί, καθημερινοί, ίσως ακόμη και σεβάσμιοι γέροντες στο εκκλησάκι του βουνού στα ακριτικά νησιά, που αυτοί ξέρουν να σου μιλήσουν αυτή τη γλώσσα. Και δεν θα ζητήσουν σε ποια ενορία εκκλησιάζεσαι ούτε να δουν την ταυτότητά σου.

Γιάννης Ξηρουχάκης

Υποψήφιος Διδάκτωρ Ε.Μ.Π.