Φαίνεται τελικά πως η δράση της ελιάς που ρίζωσε από θεϊκό χέρι, περισσότερο από 2.5 χιλιετίες τώρα, κατά το μύθο, στην πλάτη της Αθήνας, είχε ημερομηνία λήξης. Η ειρήνη, η ευημερία και η πρόοδος που υποσχέθηκε η Αθηνά στην προστατευόμενη πόλη της ήταν ένα πυροτέχνημα που έσβησε, και σίγουρα φαντάζομαι ο Ποσειδώνας θα γελάει εδώ και αρκετές δεκαετίες με το πάθημά της, κοροϊδευτικά. Τι θα μπορούσε όμως να κάνει περισσότερο, η θεά της σοφίας; Μέχρι και τα θαύματα των θεών έχουν όρια.

Αυτή καθαυτή η ύπαρξη της Αθήνας φαίνεται να έχει ημερομηνία λήξης. Και το σίγουρο είναι πως εάν δεν μας τη βομβαρδίσει ο Δίας με τους κεραυνούς του, θα το κάνουν οι Τούρκοι με τα Α- 7 τους. Όμως ακόμη κι αν δεν συμβεί τίποτα από τα παραπάνω, θα το κάνουμε μόνοι μας, εάν κάποτε παρουσιαστεί σ'αυτή τη χώρα ένας ικανός υπουργός ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. Μία ελπίδα που είχαμε όλοι, ότι δηλαδή το παραδοσιακό κέντρο θα βυθιστεί λόγω των έργων του μετρό, έμεινε απραγματοποίητη εξαιτίας της ανικανότητας των υπευθύνων της κατασκευαστικής εταιρίας.

Η καθημερινότητα είναι η μεγαλύτερη δοκιμασία στην οποία η πρωτεύουσα υποβάλλει τους κατοίκους της. Η επιρροή της είναι τόσο έντονη που έχει επηρεάσει ακόμα και την προσωπικότητα και το χαρακτήρα των Αθηναίων. Το κατεξοχήν χαρακτηριστικό γνώρισμα των Αθηναίων είναι η ταχύτητα στο βάδισμά τους, που τους κάνει να ξεχωρίζουν όταν επισκέπτονται επαρχιακές πόλεις. Ο μέσος ιδιωτικός υπάλληλος (το "ιδιωτικός " εδώ έχει νόημα) είναι ένας επίδοξος παγκόσμιος πρωταθλητής στο βάδην. Ένα δεύτερο γνώρισμα είναι οι αγχώδεις (αγχωτικές) καθημερινές κινήσεις, ας πούμε η ταχύτητα με την οποία ο μέσος καπνιστής Αθηναίος τελειώνει το τσιγάρο του. Τα περισσότερα δε αθηναϊκά τσιγάρα τελειώνουν όχι πριν φτάσουν στο φίλτρο. Χαρακτηριστική είναι και η αντιμετώπιση των καθημερινών μικροσυμπλοκών. Έχουμε όλοι σίγουρα ακούσει για πολλούς επαρχιώτες ότι είναι άγριοι (βλ. Κρητικούς, Μανιάτες), όμως η σκηνή όπου ο οδηγός του λεωφορείου σταματάει στη μέση της Πανεπιστημίου και βγάζει σηκωτό μέσα από το παράθυρο τον οδηγό του διπλανού ΙΧ είναι ανεπανάληπτη. Το παραπάτημα ή το μικροσπρώξιμο μέσα στα μέσα αστικής συγκοινωνίας θεωρείται κακούργημα κι αν μεν δεν τιμωρείται από το νόμο, τιμωρείται από τους ανθρώπους.

Η ψυχολογία του αθηναίου, του πρωτευουσιάνου των παλιών ελληνικών ταινιών έχει αλλάξει. Κι αν οι τότε ταινίες κατά κόρον πραγματεύονταν το θέμα του φτωχού χωριατόπαιδου που πάει στην Αθήνα και κάνει τις γκάφες της ζωής του, οι σύγχρονες ελληνικές ταινίες αναζητούν ως πρωταγωνιστή τον ίδιο τον κάτοικο της πρωτεύουσας. Όχι μόνο γιατί δυνάμει βγάζει περισσότερο γέλιο, αλλά και με μία δόση συμπόνιας και συμπαράστασης, ένα λανθάνοντα θαυμασμό για τον άνθρωπο που ζει σ' ένα τέτοιο περιβάλλον, που κάθε μέρα που περνάει ως άλλος Ηρακλής καλείται να καθαρίσει τους νέους στάβλους του Αυγεία στην Αθήνα.

Βέβαια, όταν μιλάμε για την ψυχολογία του αθηναίου, παίρνουμε ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα από τους κατοίκους της Αθήνας, κάτι σαν να λέμε τη μέση τιμή. Βέβαια, η διασπορά στις μετρήσεις του πειράματος είναι τεράστια, εάν αναλογιστεί κανείς ότι αθηναίος είναι και ο μεγαλοαστός από το Κεφαλάρι, αθηναίος και ο άστεγος στα παγκάκια της Ομόνοιας. Ανακύπτει λοιπόν και άλλο ένα ζήτημα που κάνει τη ζωή περίεργη στην Αθήνα: οι τραγικά μεγάλες κοινωνικοοικονομικές αντιθέσεις μεταξύ μερίδων του πληθυσμού. Ένας διαχωρισμός όχι στο πρότυπο του πολίτης-μέτοικος-σκλάβος, αλλά στο επίπεδο του κεφαλαιοκράτης- μεγαλοαστός-εργάτης-άστεγος. Ένας συσχετισμός που κάνει τους έχοντες να αισθάνονται περισσότερο έχοντες και τους κακόμοιρους περισσότερο κακομοίρηδες.

Αντιθέσεις παρουσιάζονται και σε τοπικό επίπεδο. Η αντιπαλότητα ας πούμε Βύρωνα- Παγκρατίου ή Δάφνης-Νέας Σμύρνης, ξεπερνάει σε όριο την αντιπαλότητα Χανιά-Ηράκλειο ή Αθήνα-Θεσσαλονίκη. Εάν δηλαδή το σπίτι σου είναι επί της λεωφόρου όπου αλλάζει ο ταχυδρομικός κώδικας, είναι πιθανό ο γιος σου να τις τρώει και από τους Δαφνιώτες και από τους Νεοσμυρνιώτες. Όλες αυτές οι συμπεριφορές χαρακτηρίζουν μια πολύ μεγάλη μερίδα των κατοίκων της πρωτεύουσας. Ποιός όμως μπορεί να αρνηθεί ότι η συμπεριφορά των ανθρώπων δεν επηρεάζεται από το περιβάλλον;

Η Αθήνα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μια trans πόλη, αφού κατέληξε να είναι κάτι διαφορετικό από εκείνο για το οποίο είχε σχεδιαστεί. Είναι η μεγαλύτερη πόλη της Ελλάδας, χωρίς όμως να έχει την υποδομή που θα κάλυπτε της ανάγκες μιας πρωτεύουσας. Σε ό,τι αφορά το όδικό της δίκτυο, μια αναδρομή στο παρελθόν θα μας οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι το κέντρο της Αθήνας έχει ακριβώς τους ίδιους δρόμους που κατασκευάστηκαν στις αρχές του αιώνα. Οι δρόμοι αυτοί σχεδιάστηκαν, ως συνήθως, υπό το καθεστώς μικροσυμφερόντων και πελατειακών σχέσεων "εξυπηρέτησης" των πολιτών από κάποιους διοικούντες. Ό,τι δηλαδή συμβαίνει μέχρι και σήμερα. Το αποτέλεσμα είναι να υπάρχουν μέχρι και σήμερα δρόμοι οι οποίοι σε μερικά σημεία στενεύουν αδικαιολόγητα (πχ Πατησίων), άλλοι που ξεφνικά τερματίζουν σε κάποιο οίκημα και αναγκάζουν τους οδηγούς να μπαίνουν σε περιπέτειες (πχ Φιλελλήνων) ή άλλοι που έχουν ονομασία άσχετη με την τοποθεσία τους, λόγω μεγάλης φιλοδοξίας των σχεδιαστών τους να καταλήγουν κάπου (πχ Σταδίου). Οι δρόμοι αυτοί καλούνται μέχρι σήμερα να εξυπηρετήσουν τα εκατομμύρια των κατοίκων αυτής της έρημης πόλης.

Σε ό,τι αφορά την ποιότητα ζωής που προσφέρει η Αθήνα στους κατοίκους της, ας δούμε πόσα πάρκα και πόσους χώρους αναψυχής διαθέτει, πόσες βιβλιοθήκες και πόσους άλλους χώρους όπου θα μπορούσαν οι κάτοικοι να περάσουν μερικές ώρες ευχάριστα και δημιουργικά. Ευτυχώς που η ιδιοσυγκρασία των ελλήνων είναι τέτοια που τους εμποδίζει να κλείνονται σπίτια τους και να γίνονται μελαγχολικοί. Φανταστείτε να έρχονταν στην Αθήνα να κατοικήσουν άγγλοι ή ελβετοί. Το πιο πιθανό είναι ότι μετά από μερικούς μήνες θα είχαν αποδεκατιστεί από τις ομαδικές αυτοκτονίες.

Οι αστικές συγκοινωνίες της Αθήνας δεν είναι ούτε αστικές ούτε συγκοινωνίες, αφού δεν απευθύνονται σε αστούς, αλλά σε λούμπεν και αφού η έννοια της συγκοινωνίας περιέχει αυτήν της κίνησης, η οποία δεν υπάρχει στο κέντρο της Αθήνας. Κανείς ποτέ δεν μπορεί να προσδιορίσει με ακρίβεια το χρόνο μετάβασης από ένα σημείο της πόλης σε κάποιο άλλο, αφού η αβεβαιότητα που περιέχεται στο γεγονός "μετάβαση" είναι μεγάλη. Όταν κάποιος γνωρίζει τον ακριβή προορισμό του, δεν μπορεί να υπολογίσει την ταχύτητα με την οποία θα κινηθεί, δηλαδή τον χρόνο που θα απαιτηθεί για να φτάσει. Απ' την άλλη, όταν δεν γνωρίζει τον ακριβή προορισμό του, δηλαδή απλώς έχει βγει για βόλτα και δεν έχει κάποιες δουλειές να κάνει, τότε μπορεί να γνωρίζει με αρκετή ακρίβεια την ταχύτητά του, δηλαδή το χρόνο μετάβασης από κάποιο σημείο της πόλης σε κάποιο άλλο. Αν επιδιώξει να μειώσει την αβεβαιότητα της "μετάβασης" παίρνοντας ταξί, τότε η "μετάβαση" γίνεται συνάρτηση πολλών μεταβλητών, οι οποίες εξαρτώνται ισχυρά από τις αρχικές συνθήκες (διάθεση του οδηγού). Αν για παράδειγμα ο οδηγός έχει τσακωθεί με οικείο οικογενειακό του πρόσωπο (σύζυγος, πεθερά) τότε είναι αρκετά πιθανό να φτάσετε σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα στον προορισμό σας. Αν όμως έχει λάβει τον τελευταίο λογαριασμό της ΔΕΗ ή του ΟΤΕ, τότε είναι πολύ πιθανό ότι θα θελήσει να βγάλει μεγάλο μέρος του ποσού κατά τη διάρκεια της διαδρομής σας, με αποτέλεσμα να αναλογίζεστε αν τα τρόλλεύ που σας προσπερνούν είναι νέας τεχνολογίας με επιδόσεις GTi. Η αβεβαιότητα στη μετάβασή σας ελαχιστοποιείται αν αποφασίσετε να πάτε με τα πόδια. Αρκεί βεβαίως να μην είστε μαμά που μεταφέρει μωρό με το καροτσάκι ή ανάπηρος σε καροτσάκι, γιατί τότε θα είστε αναγκασμένος να χρησιμοποιείτε συχνά-πυκνά το οδόστρωμα και να κινδυνεύετε από τα διερχόμενα οχήματα.

Η υποδομή της Αθήνας είναι τέτοια που ο κάθε πολίτης για οποιαδήποτε υπόθεσή του με το Δημόσιο θα πρέπει να μεταβεί στο κέντρο, όπου βρίσκονται όλες οι δημόσιες υπηρεσίες, εξαιρουμένων των τελωνείων, τα οποία κατ' εξαίρεση και για λόγους αντικειμενικής δυσκολίας βρίσκονται κοντά στα σύνορα. Παρόμοια πορεία θα πρέπει να ακολουθήσει και κάποιος που πρέπει να πάει από τα νότια στα βόρεια προάστια ή από τα ανατολικά στα δυτικά. Θα πρέπει, όμως, προηγουμένως να λάβει υπόψη του αν γίνεται πορεία γιατί στην περίπτωση αυτή και να φτάσει στον προορισμό του θα έχει ξεχάσει το λόγο για τον οποίο ήθελε να πάει εκεί.

Ο Ξένιος Ζεύς, αν έχει επιζήσει μέχρι σήμερα, θα πρέπει να το έχει ρίξει στο ποτό ή στα σκληρά ναρκωτικά για να μην αντιλαμβάνεται τα όσα συμβαίνουν στην Αθήνα. Η οποιαδήποτε ένδειξη καλής θέλησης και φιλοξενείας από τους κατοίκους της πόλης προς τους επισκέπτες της έχει ως μοναδικό σκοπό νακαλύψει το τεράστιο κενό της τουριστικής υποδομής. Φανταστείτε ότι είστε ξένος και έρχεστε στην Αθήνα. Αν ο πορτιέρης του ξενοδοχείου σας δεν μιλάει τη γλώσσα σας, τότε η μοναδική περίπτωση να φτάσετε εκεί όπου θέλετε είναι η θεά Τύχη να βρει το φως της, να δει τη μικρή οδύσσειά σας και να σας λυπηθεί. Αν επιθυμήσετε να επισκεφθείτε κάποιο μουσείο ή κάποιον αρχαιολογικό χώρο, θα σας εκπλήξει η τάξη με την οποία είναι στοιβαγμένα τα εκθέματα στον περιβάλλοντα χώρο, καθώς και η εξαιρετική εργασία των συντηρητών, που έχουν κάνει τα εκθέματα να διατηρούνται ακόμα και να φαίνοται τόσο παλιά. Ιδιαίτερη εντύπωση θα σας κάνει και η ευκολία πρόσβασης στους χώρους αυτούς, αφού το προσωπικό δεν επαρκεί για τη φύλαξη των χώρων αυτών.

Πιθανόν η Κασάνδρα να έβλεπε την κατάσταση που επικρατεί στην Αθήνα περισσότερο αισιόδοξα. Η αλήθεια είναι ότι δεν επισημάνθηκαν μερικά από τα αρκετά θετικά στοιχεία που έχει η Αθήνα, όπως για παράδειγμα η έντονη νυχτερινή ζωή, οι πολλές θεατρικές και κινηματογραφικές αίθουσες, οι γραφικές συνοικίες της και τα αρκετά αξιόλογα κτίριά της. Θα ήταν όμως σαν να λέγαμε σε μια trans γυναίκα ότι είναι όμορφη επειδή η πλαστική ήταν πετυχημένη.

Ξηρουχάκης Γιάννης