Α Θ Η Ν Α

 (για Αθηναίους και μη)

Αμέτρητοι και συχνά άκρως αντίθετοι είναι οι χαρακτηρισμοί, που κανείς μπορεί να αποδώσει στην πολύπαθη πρωτεύουσά μας. Ανάλογα με τη σχέση μας προς αυτή αλλά και την εκάστοτε διάθεσή μας την αποκαλούμε: κλεινόν άστυ, Ελλάς Ελλάδος, λίκνο του πολιτισμού, ιστορική, αθάνατη, μαρτυρική, αλλά και τσιμεντούπολη, ανυπόφορη πόλη. Ακόμη από πολλά στόματα των πολιτών της έχει ακούσει και την κατηγορία «Αθήνα είσαι καμίνι» (και κατά το γνωστόν άσμα σύγχρονου ελληνικού μουσικού συγκροτήματος).

Ανατρέχοντας σε μία εγκυκλοπαίδεια μαθαίνουμε… «Αθήνα: Πρωτεύουσα της Ελλάδος από 18 Σεπτεμβρίου 1834, και του νομού Αττικής, το μεγαλύτερο πνευματικό, βιομηχανικό και εμπορικό κέντρο της χώρας».

Από το 1834, λοιπόν, τίθενται οι βάσεις για τη σημερινή συχνά χαοτική κατάσταση των Αθηνών. Τότε υπό του Όθωνα οι αρχιτέκτονες Κλεάνθης και Σάουμπερτ συντάσσουν το πρώτο πολεοδομικό σχέδιο, που προβλέπει την ανάπτυξη της πόλης -μερικών χιλιάδων κατοίκων τότε- προς Β, φαρδείς δρόμους και ζώνες πρασίνου. Κι ενώ το σχέδιο εγκρίνεται, ξεσηκώνεται κύμα διαμαρτυριών από τους θιγόμενους ιδιοκτήτες. Έτσι, στέλνεται από τη Βαυαρία άλλος αρχιτέκτων ο Leo von Klenze, που συντάσσει νέο σχέδιο μικρόπνοο.

Αυτά ήταν τα ιδιοτελή θεμέλια της ανάπτυξης των Αθηνών. Τα μικροσυμφέροντα παίζουν δυστυχώς τον πρώτο ρόλο. Στη συνέχεια με την αύξηση του πληθυσμού (175.000 κάτοικοι το 1908) κατά την Μπελ Επόκ αλλά κυρίως με την εισροή των προσφύγων από την Μ. Ασία, η πόλη απλώνεται περιφερειακά και δημιουργούνται συνοικισμοί. Η δεκαετία ‘50-’60 υπήρξε καθοριστική για την όψη της Αθήνας. Ο πληθυσμός διπλασιάζεται, καθώς οι επαρχιώτες εγκαταλείπουν την όμορφη ύπαιθρο της Ελλάδας, τη γη των προγόνων τους προς αναζήτηση της ευδαιμονίας στην Αθήνα. Σήμερα τα αισθητικά απαράδεκτα αρχιτεκτονήματα που κατακλύζουν το λεκανοπέδιο, οι δρόμοι, οι βιομηχανίες, οι υπηρεσίες, οι τράπεζες, τα υπουργεία και τα αμέτρητα αυτοκίνητα συνθέτουν την καθημερινή εικόνα του πολύβουου άστεως.

Παρόλη αυτήν την άσχημη κατάσταση, που έχει διαμορφωθεί, η Αθήνα δεν είναι καμίνι! Ή τουλάχιστον, αν θέλετε, δεν είναι μόνο αυτό. Κατά πρώτο λόγο είναι ένα κέντρο που σου προσφέρει πολλές δυνατότητες: εργασία, μόρφωση, κοινωνική και επαγγελματική ανέλιξη, ψυχαγωγία και αν μη τι άλλο 24ωρη διασκέδαση. Ίσως όμως αυτός ο πολύμορφος χαρακτήρας της να είναι και το πρόβλημά της. Γι αυτό προσελκύει τις μάζες που την μετατρέπουν ή προσπαθούν να την μετατρέψουν σε απρόσωπο απάνθρωπο κατασκεύασμα της σύγχρονης κοινωνίας.

Κι όμως! Υπάρχουν μέρες, όταν ο λαμπερός μας ήλιος πλημμυρίζει με φως την πολυτάραχη πόλη. Διαπερνά το νέφος και τις καρδιές των αγχωδών πολιτών της Αθήνας. Περιλούζει τα απαράμιλλα μνημεία που στέκουν αγέρωχα τονίζοντας τις δυνατότητες του ανθρωπίνου πνεύματος. Η Αττική ανήκει στη ζώνη με τη λιγότερη νέφωση της Ελλάδας και διατηρεί αρκετά το εξαίρετο κλίμα της, το εύκρατο, μέχρι του σημείου που το αντιμάχεται ο άνθρωπος.

Αθήνα δεν είναι μόνο το άγχος, η κίνηση, το νέφος. Αυτά είναι δικά μας κατασκευάσματα. Στο χέρι μας είναι να τα αλλάξουμε. Η Αθήνα μας προσφέρει τον πολιτισμό, τη γνώση, τη σοφία των αιώνων, ένα αίσθημα υπερηφάνειας, όταν κοιτάς - ακόμη και μέσα από ένα λεωφορείο χωμένος στην κίνηση - πάνω στον αθάνατο βράχο και να βλέπεις τη γαλανόλευκη να κυματίζει ελεύθερα. Αν μπορείς να το αισθάνεσαι αυτό, μπορείς να βλέπεις πίσω και πέρα από τις καθημερινές αντιξοότητες, ξέρεις τι σημαίνει Αθήνα. Είσαι δικαίως «Αθηναίος πολίτης».

Την αφορμή για το κείμενο αυτό έδωσε μια διαφωνία με μη Αθηναίους συμφοιτητές μας κυρίως, που εξαπολύουν ένα δριμύ κατηγορώ εναντίον των Αθηνών. Όμως την Αθήνα μαθαίνεις να την αγαπάς, όταν γνωρίσεις τις πραγματικά όμορφες γωνιές της και όταν έχεις τη συναίσθηση ότι οι ευθύνες για τη σημερινή κατάσταση είναι βαθιές και βέβαια ανθρώπινες. Ας μην κατηγορούμε λοιπόν κάτι απρόσωπο ούτε να σπιλώνουμε την ιστορία μας. Με τις κατακρίσεις δεν οδηγούμαστε σε κάποιο αποτέλεσμα. Το θέμα είναι εμείς τι κάνουμε. Κοιτάμε τα συμφέροντά μας, όπως από το 19^ο αιώνα κάνουμε; Ή επιτέλους θα αγαπήσουμε τον τόπο μας, την Αθήνα, την Ελλάδα;

Τάνια Πανάγου

2^ο έτος Ιστορικού-Αρχαιολογικού Φιλοσοφικής Αθηνών